خمس به چه چیزهایی تعلق می گیرد و در کدام موارد واجب است؟

پرداخت خمس در توضیح المسائل آیت الله سیستانی بر هفت چیز واجب است که عبارتند از:

1. ۱

   منفعت کسب

   هرگاه انسان از تجارت یا صنعت، یا کسب های دیگر مالی به دست آورد، اگرچه مثلاً نماز و روزه میتی را به جا آورده و از اجرت آن مالی تهیه کند، چنانچه از مخارج سال خود او و عیالاتش زیاد بیاید، باید خمس، یعنی یک پنجم آن را بدهد.

2. ۲

   معدن

   درصورتی که کسی از معدن «طلا، نقره، سرب، مس، آهن، نفت، ذغال سنگ، فیروزه، عقیق، زاج»، نمک و معدن های دیگر چیزی بدست آورد در صورتی که به مقدار نصاب (بعد از کسر مخارج به میزان 105 مثقال نقره سکه دار یا 15 مثقال طلای سکه دار قیمت آن) باشد باید خمس آن را بدهد.

3. ۳

   مال حلال مخلوط به حرام

   اگر مال حلال با مال حرام به طوری مخلوط شود که انسان نتواند آنها را از یکدیگر تشخیص دهد، و صاحب مال حرام و مقدار آن هیچ کدام معلوم نباشد، و نداند که مقدار حرام کمتر از خمس است یا زیادتر، با دادن خمس آن حلال می شود. و بنا بر احتیاط واجب، باید به کسی که مستحق خمس و رد مظالم می‌‏باشد، بدهد.

4. ۴

   جواهری که به واسطه فرو رفتن در دریا به دست می آید

   درصورتی که کسی به واسطه فرو رفتن در دریا لؤلؤ یا مرجان یا جواهر دیگر، یا معدنی، که با فرو رفتن در دریا بدست می آید، درصورتی که پس از کم کردن مخارجی که برای بیرون آوردن آن کرده قیمت آن به هجده نخود طلا برسد باید خمس آن را بدهد.

5. ۵

   گنج

   گنج مالی است منقول که مخفی شده و از دسترس افراد خارج شده است، و در زمین یا درخت، یا کوه یا دیوار پنهان باشد، و بودن آن در آنجا معمول نباشد. اگر انسان در زمینی که ملک کسی نیست، یا موات است و خود او با احیاء مالک شده است گنجی پیدا کند، می تواند آن را برای خود بردارد، ولی باید خمس آن را بدهد.

6. ۶

   زمینی که کافر ذمّی از مسلمانان می خرد

   اگر کافر ذمّی زمینی را از مسلمان بخرد، بنا بر مشهور باید خمس آن را از همان زمین یا از مال دیگرش بدهد، ولی وجوب خمس، به معنای معروفش، در این مورد محل اشکال است.

   درصورتی که کافر ذمّی (یهودی یا نصرانی که در پناه اسلام است) زمینی را از مسلمانان بخرد باید خمس آنرا از همان زمین بدهد. چنانچه پول آن را هم بدهد اشکالی ندارد. ولی چنانچه غیر از پول چیز دیگری بدهد باید با اجازه حاکم شرع باشد و نیز اگر مسکن و دکان و شبیه این ها را از مسلمانان بخرد درصورتی که زمین آن را جداگانه قیمت کنند باید خمس زمین را بدهد.

7. ۷

   غنیمت

   اگر مسلمانان به امر امام(علیه السلام) با کفّار جنگ کنند، و اموالی را در جنگ به دست آورند، به این اموال غنیمت می‌گویند. که باید آن اشیایی که مخصوص به امام است از غنیمت کنار بگذارند، و خمس بقیه آن را بدهند. و در ثبوت خمس بر غنیمت فرقی میان منقول و غیرمنقول نیست. ولی زمین هایی که از انفال نیست مال عموم مسلمین است، هرچند جنگ به اذن امام(ع) نباشد.

مواردی که خمس به آنها تعلق نمی گیرد

• مهریه زن
• اموال به ارث رسیده
• خمس، زکات و یا صدقه دریافت شده
• عیدی یا جایزه دریافتی
• مالی که دیگران به انسان می بخشند
• خمس مهریه